Buurtjeskerk
Jan Nijboer
Rechtzinnig of Vrijzinnig
De Hervormde Gemeente van Andijk - dus de Buurtjeskerk - was sinds
het midden van de 19e eeuw een Vrijzinnige gemeente; toch is ze dit niet
altijd geweest.
Ondanks zorgvuldige naspeuringen is nu niet meer na te gaan wanneer en
onder welke predikant de gemeente is 'omgegaan'.
In de kerkenraadnotulen van 1690 staat te lezen dat ene Jacob Jansz. “geboortigh
van Blockdijk uit Meniste (Doopsgezinde) ouders” verzocht had
belijdenis in de Buurtjes Kerk te mogen doen, hetgeen tenslotte door de
kerkenraad werd toegestaan omdat hij “rechtsinnigh was bevonden.”
Evenzo ging het in 1728 met Grietje Claesz, 'huysvrouw' van Pieter
Jacobse die eveneens van huis uit Mennoniet was en ook haar werd “de
belijdenisse van de christelijke gereformeerde godsdienst afgenomen,”
daar de mannenbroeders vonden dat ook zij “regtsinnig” was.
Volgens uitlatingen in de 50er jaren van de vorige eeuw van de schrijver
C. Sluijs Gzn., zou men er van uit kunnen gaan dat Ds. van den Berg
(1804-1821) de laatste rechtzinnige predikant van Andijk is geweest, maar
dat is toch niet helemaal met zekerheid te stellen, want tijdens de
ambtsperiode van zijn opvolger Ds. van Spall wordt in de verslagen nog
niets over veranderingen van modaliteit vermeld.
Dit is trouwens ook niet het geval met Ds. van der Zee die na Van Spall in
1829 de Andijkse preekstoel besteeg - waarna hij er 25 jaar later, in
augustus 1854 letterlijk weer werd afgezet. Uit de notulen van de
kerkenraad blijkt dat dominee Van der Zee na zijn aantreden al spoedig
problemen had in zijn nieuwe gemeente en vooral met de eerste
'afgescheidenen' of althans met mensen die zich niet meer met de gang
van zaken in de Nederlandse Hervormde Kerk konden verenigen.
Wanneer hij bij enige van die 'dwepers' op huisbezoek kwam, werd hem
soms botweg het gat van de deur gewezen en toegevoegd dat hij bij hen in
het vervolg “geen boodschap meer had!”
Dominee Van Spall vermeldt niets over moeilijkheden, zodat we mogen
aannemen dat hij als predikant nog wel algemeen geaccepteerd werd en
hieruit zou men dus de conclusie kunnen trekken dat de Weleerwaarde Heer
Van der Zee geen echte rechtzinnige predikant is geweest.
Zijn opvolger werd Ds. Van Campen (1859-1865) en als we de
kerkenraadsnotulen lezen die door deze predikant zijn geschreven, kunnen
we gerust aannemen dat deze voorganger uit volle overtuiging vrijzinnig
was. Ook zijn houding in de zaak tegen de rechtzinnige
godsdienstonderwijzer Van Griethuijzen, die na zijn ontslag rustig
doorging met catechiseren, wijst zeker in die richting. Aan de andere kant
blijft het wel opmerkelijk dat dominee Van Campen tot de vrijzinnige
richting behoorde omdat hij immers werd beroepen vanuit Opperdoes; een
zeker in die dagen zeer behoudende gemeente...
De predikanten die naderhand de Hervormde Gemeente van Andijk hebben
gediend kunnen allen tot de komst van de dominee-dichter Geert Boogaard
rond 1961, tot de vrijzinnige vleugel van de Hervormde Kerk gerekend
worden. De meesten kwamen er ook openlijk voor uit en dat was zeker nog
het geval met Ds. Van der Poel.
De meeste jongere predikanten van tegenwoordig wensen niet meer tot een
bepaalde richting gerekend te worden en zij presenteren zich zelfverzekerd
als voorgangers in de Protestantse Kerk in Nederland, zonder persoonlijke
kleur. De gemeenteleden moeten voortaan maar voor zichzelf uitmaken òf-
en in welk hokje zij hun voorganger willen stoppen of welk etiket zij hem
of haar nog wensen op te plakken.
Jan Nijboer,
'Hervormde Pastorie',
Andijk, september 2005.
