Met sprongen door de Andijker Historie
Piet Kistemaker Sr.
11. De gevolgen van een stormnacht. 1916.
DONDERDAG 13 Januari 1916.... Het is nog in
de korte dagen, maar vandaag is het toch extra vroeg donker! Wilde wolkenflarden jagen
laag over de polder, de rukkende wind drijft ze met kracht naar het oosten.... Uit de
Geref. Kerk komt manvolk. Ze hebben de hele middag in de kerk gezeten bij de
"stoelen- en bankenverhuring" en ze kijken wat vreemd op dat het zo ruw is
buiten. " 't Loikt wel te waaien....?" "Ja, dat loikt wel, dat kon welderes
houg water worre boi deuze wind....!" Kijk, wat vliegt daar.... is dat sneeuw?
Nee.... schuim is dat, van het zeewater, dat tegen de steenglooiïng slaat.... Even
"bovendijk" kijken! Ja, het water is hoog, het is enorm hoog zelfs.... de Noorse
stenen zijn schuil.... de golven lopen te pletter op de zwarte basaltlaag.... nog een paar
voet, dan rollen ze over de kruin! Zal de oude dijk dat houden? Een geweldige druk staat
er op, al die duizenden tonnen water.... Een liter water is een kilogram, hebben ze op
school geleerd.... hoeveel duizenden kilo's druk moet de dijk weerstaan....?
Gelukkig, de wind is nog west.... als die wat
krimpt zal het wel gaan.... maar als hij naar buiten gaat, dan.... moge God ons behoeden!
Met een bezorgd hart dalen de mannen de dijk
af. Het is in geen eeuwen gebeurd.... bij de watervloed van 1825 heeft de dijk het hier
gehouden.... van dijkbreuk weet hier niemand.... gelukkig maar! Wat zou er van onze polder
worden.... van onze huizen.... van onze vrouwen en kinderen....? Redt onze zielen!
Ze leggen zich ter ruste.... het slaapt best
met stormachtig weer.... sommigen slapen de hele nacht door! Maar reeds in de voornacht
begint het harder te waaien.... de wind draait naar buiten.... de pannen klapperen op het
dak.... het hele huis kraakt in zijn binten.... het wordt stormweer!
Storm uit het noordwesten.... bij zo'n
volle zee.... dat kan een r a m p worden.... de dijk zal dat nooit kunnen houden!
Maar het water rijst nog steeds en de bulderende storm slaat de golven stuk boven op
de dijk. Het water klettert op de pannen als een slagregen.... het overspoelt de goten....
het ratelt in de regenbak.... vies, zout water! Och, dat is niet erg.... als de dijk
het maa houdt! Maar de dijk houdt het niet! De nachtwakers maken alarm in de donkere
nacht.... ze kloppen angstig op vensters en deuren: "Er uit. er u i t ! De dijk
breekt door! Kom dan toch.... help! De dijk breekt dóór....! " Het is een
vreselijke schrik.... een ongekende dreiging. De mannen haasten zich in de kleren,
hier is geen tijd te verliezen, de dijk moet behouden blijven of allen zullen vergaan....
Op, naar de magazijnen.... zeilen en 50-ponders gehaald en naar de dijk gebracht! Door
storm en nacht zeulen ze de zware zeilen naar de dijk.... Nu uitrollen.... hoe vaak hebben
ze hun dorszellen reeds ontrold....? Maar dit is wat anders.... vlak.... vlak, mannen....
Ja, zeker, vlak!....de razende storm vliegt onder het zeil en slaat het terug als een
zakdoek! Niet versagen.... opnieuw proberen....! Maar het zeil is nu kletsnat en
ontzaglijk zwaar.... stug en onhandelbaar! Doorzetten! Elke minuut kan ons leven kosten!
Hier dat zeil.... vlák.... vlák nu....! Vlak tegen storm en golven in! Een man breekt
zijn been op de gladde stenen.... hij wordt weggedragen.... maar de overigen vechten
door.... omdat het m o e t. De dijk moet en zál behouden blijven! Helden zijn het,
deze aardappelbouwers van de Noorddijk.... helden in de storm! Met verbeten woede gaan ze
de grimmige waterwolf te lijf.... Ze zijn tot op de huid doornat.... het hindert niet....
het zoute water striemt hen in het gezicht.... het hindert niet.... ze zeggen wat, maar de
bulderende storm rukt de woorden aan flarden.... het hindert
niet.... ze vechten moedig door! Er komt een hagelbui en dat maakt de zee woedend.... de
mannen wijken niet.... ze worstelen met zeilen en gewichten om het behoud van de dijk, die
allen behouden moet!
De razende storm vliegt onder het zeil
In de huizen wachten vrouwen en kinderen vol
angst de ochtend af.... De vrees voor doorbraak heeft hen weggedreven uit hun eigen
huisjes aan de dijk.... door storm en duisternis zijn zij gevlucht naar de sterkste
huizen, die wat verder van de dijk af staan. Met dertig tot veertig mensen wachten ze tot
het vreselijk onweer bedaren zal.... De storm loeit en buldert om het huis.... de binten
kraken.... een plotselinge slag doet allen schrikken.... stil maar, het is niets.... er
viel een luik uit de hengsels of een pan van het dak.... Het hele huis beeft.... soms
siddert het als was het levend.... dan weer schudt het tot in zijn fundamenten bij een
doffe dreun.... De mannen, die even thuis komen om droge kleren, weten wat er gebeurd is:
een stuk dijk stortte naar beneden.... misschien zijn er huizen kapot.... en onmiddellijk
worden ze bestormd met vragen:
"Van wie was dat huis?".... "Was
het o n s huis?".... "Och Heer, ons huis toch niet....?" Alsof dat wat
uitmaakte als straks de hele boel onderspoelde.... De mannen sussen het.... nee, jullie
niet.... maar kom, we moeten weg!.... er moeten nog meer zeilen gelegd.... misschien geeft
het niets meer.... de dijk is overal slecht.... ze zullen doen wat ze kunnen.... en gij
lieden, bidt gij God....! Ze gaan in de donkere stormnacht....
De storm loeit rond het huis.... hij huilt aan
alle boeken.... hij fluit langs vensters en dakgoten.... er is geen plekje rustig in het
hele huis, waar je de storm n i e t zoudt kunnen horen! De kinderen worden er drenzerig
van.... ze hebben honger, midden in de nacht.... ze worden vervelend en de moeders hebben
veel moeite om hen rustig te houden.... Het is een vreselijke nacht en het duurt oneindig
lang eer de morgen daagt....
Eindelijk is het zo ver! Het morgenlicht breekt
door en.... de storm is bedaard! Er waait nog wel een frisse wind, maar dat mag geen storm
meer heten, aan frisse wind zijn we hier gewoon! De Andijkers komen uit hun huizen om de
ravage te gaan zien.... Het is een vreselijke verwoesting! Nu pas wordt het hun duidelijk
hoe hachelijk de toestand geweest is!
De oude dijk is op veel plaatsen zwaar
gehavend.... op een enkele plek zelfs
b ij n a doorgebroken.... Bijna.... want er zijn gaten aan de buiten- en aan de
b i n n e n kant! Dat is juist het eigenaardige: dat de dijk aan de b i n n e n kant het
meest kapot is! Ze hebben zich een dijkbreuk altijd heel anders voorgesteld: eerst zouden
er stenen uit de glooiïng spoelen.... dan zouden de golven de kleilaag steeds verder
uitvreten.... tot de dijk te zwak werd om die druk te weerstaan en dan.... zou de dijk
doorbreken! Maar het is heel anders gegaan: de steenglooiïng is nagenoeg onbeschadigd
gebleven, althans gerekend naar de enorme ravage aan de binnenkant.... Nee, het
overslaande zoute water heeft de kleilaag van de binnenkant door- en doorweekt.... toen is
de dijk bovenaan gaan scheuren, juist op het randje van de macadamweg.... het aandringende
water heeft die scheuren wijder gemaakt.... al wijder.... tot tenslotte de doornatte massa
met donderend geweld naar beneden stortte....! De rest van de dijk bleef staan als een
steile wand.... er is precies te zien, hoeveel keer die dijk wel verhoogd is in "de
oude tijd".... boven de oude "Keizerdijk" liggen nog talrijke lagen. Het
is, nu ook goed zichtbaar, hoe' de laatste eeuw(en) de dijk met puin verhoogd is.... en
dat was fout: al dat puin maakt de dijk zo poreus als een turf.... dat moet er alles weer
uit! Maar voorlopig drukken nog andere zorgen: de zware grondmassa's, die naar beneden
geschoven zijn, hebben hekken en huizen vernield.... sommige huisjes zijn eenvoudig
gewipt.... ze hangen dwaas scheef tegen de nog rechtstaande huisjes aan.... Daar is er
een, waar men een oude vrouw uit haar bedsteê heeft bevrijd door het planken schot van de
buitenkant stuk te zagen.... de dijkmassa had de bedsteêdeurtjes dicht geschoven en daar
zat ze gevangen! De weg langs de dijk is op veel plaatsen versperd en de dijkgracht
dicht.... het zal vele dagen duren eer het verkeer weer vrij is.... Met man en macht wordt
daaraan gewerkt.... ieder, die handen aan het lijf heeft, moet helpen.... de bouwerlui
werken broederlijk samen met schoolmeester en winkelier. Ze staan in een lange rij en
"lepelen" met hun panschoppen de kletsnatte grond weer omhoog, want kruiwagens
kun je in zo'n brijberg niet gebruiken.... Er komen schuiten met volk uit de Streek....
het is weer als in vervlogen eeuwen: de Grootebroekers onderhouden hun eigen dijkvak....
weldra komen er soldaten uit Den Helder, die daar toch maar nutteloos omhangen en hier
handen vol werk vinden! Er is een enorme drukte van kijkers uit de omliggende dorpen....
ze lopen het werkvolk in de weg en een, die wat veel praats heeft, verhuist van de steile
dijk pardoes in de modderbrij! Zó is ons volk.... het kan veel verdragen zonder wat te
zeggen, maar loop hen niet in de weg als ze het druk hebben!
Een bange nacht is voorbij, gelukkig!.... maar
in aller hart leeft de bange vrees voor herhaling.... Het is nog Januari.... er kunnen nog
meer stormen komen.... wat God verhoede.... hoe zal deze zwakke dijk dat ooit kunnen
houden?
De oude dominee Van Dorp preekt die
Zondagmorgen voor een halflege kerk.... Al het manvolk werkt aan de dijk.... alleen de
grijsaards, de vrouwen en de kinderen zijn opgekomen om een dankstond te houden.... Het
prille, witte licht van de Januarimorgen valt vreemd op de vele lege plaatsen in de oude
kerk, die op andere Zondagen te klein is.... Het is een wat vreemde tekst, waarover de
oude leraar die morgen preekt: Handelingen 27 vers 29c: "....en zij wensten dat het
dag werd." De oude paaien, de vrouwen en de kinderen, zij allen luisteren met
aandacht naar deze ontroerende prediking. Is er wel ooit een nacht in hun leven geweest,
waarin zij zó vurig hebben gehoopt dat het d a g werd....? Het is een historisch
ogenblik, deze korte dankstond in de koude kerk.... Buiten werken de mannen aan de
gehavende dijk.... zo is het sinds eeuwen geweest.... uit een ver verleden ruist een zin,
"W ij w i l l e n d i e z e e b u r g h o u d e n !"....
wij z u l l e n die zeeburg houden met drieërlei tuig: met de spade, met de burrie en met
de vork.... E e u w e n heeft dit volk aan zijn dijken gewerkt en het werkt er ook nu aan
met taaie volharding.... en het wint! Het ziet er nog vreemd uit met al die bekistingen en
witte zeilen aan de binnenkant van de oude dijk, die nooit anders dan groen geweest is....
er gapen nog lelijke gaten in de steenglooiïng aan de buitenkant, waar reeds weer
steenbokken staan.... maar het werk vordert.... de zeeburg zàl behouden blijven!
Nu volgt een rumoerige tijd voor Andijk.... een
drukte als nooit tevoren gekend. Het herstelwerk eist alle aandacht. De eerste zorg is:
het verkeer weer mogelijk te maken. De weg langs de dijk zit op vele plaatsen schuil onder
de modder.... alléé, zoek die weg bloot! De dijkgracht is op vele plaatsen gedempt....
die moet opnieuw gegraven worden. Dat valt niet mee: de modderbrij houdt niet op het vrij
steile talud.... er moeten palen geheid en bekistingen gemaakt om de glooiing te kunnen
houden. Als de glooiïng klaar is, worden de herstelde plaatsen met zandzakken belegd....
Wagenvrachten zakken kost dat, in een tijd waarin jute schaars is, want het is in het
laatst van "wereldoorlog" 1914-1918.
De dijk is te laag.... er wordt een kistdam op
gemaakf van een meter hoog en vele kilometers lang.... Het is maar provisorisch werk....
later zal dat beter w-orden.... er zijn geweldige plannen in de maak: de hele dijkgracht
gaat dicht.... er komt een zware berm langs de hele dijk tot Enkhuizen toe.... en de kruin
wordt met een meter verhoogd.... Daar moet groot materiaal en veel werkvolk voor komen!
Het is een firma met een wereldnaam, die dit
werk uitvoert: L. Volker Az. te Sliedrecht... all known in the world.... Een zandzuiger
slokt ergens in zee een zandbak op.... sleepbootjes brengen de zandbakken voor de wal,
waar een "spuiter" ze kolkend leeg zuigt en water met zand borrelend en bruisend
door buizen blaast.... Harde werkers, deze baggerlui met hun verweerde koppen, hun
stijve pilowpakken en zware baggerlaarzen.... Ze hebben een groot deel van de
wereld gezien, deze "zwervende houtvoeters".... ze baggerden
in Argentinië aan de Rio de la Plata.... in Egypte bij het Suez-kanaal.... in China bij
Shanghal.... Dit hier is maar een prutswerkje.... een peuleschil.... dat nemen ze zo even
tussen de bedrijven door....
Baggerlui
Ze leiden de stroom water en zand, die uit
de buis golft met houten schotten, ze trekken met moeite hun belaarsde voet uit het
zuigende zand.... en als de stroom ophoudt te golven, zijn er weer enkele vierkante
meters zandvlakte gewonnen..... Het eigenlijke dijkwerk wordt door de firma Zwaan & De
Geus van den Heuvel uitgevoerd. Honderden polderjongens trekken naar Andijk.... Het is
ruig volk, ze minnen drank en vrouwen en brengen schrik in het Calvinistische dorp.... In
allerijl worden polderketen gebouwd en door de keetbazen en hun wijven betrokken.... Hier
heeft het poldervolk zijn "tehuis".... een ruw getimmerd hok met verfloze tafels
en dito ruwe banken.... hier hangen ze om, de ganse lange avond, tussen werk en
slaaptijd.... hier knokken ze elkaar blauw om die weerlichts mooie meid.... of zuipen zich
zat.... uit verveling. Op een mooie zomeravond zitten ze aan de zeekant, met een drankfles
tussen de knieën en zingen een weemoedig lied van het hutje bij de zee.... Overdag werken
ze als paarden.... ze kruien het puin uit de kruin van de dijk en brengen er zwarte
grond voor in de plaats.... ze laden diep in de werkput de kipkarren vol met grote,
vierkante steken.... of ze maken bij het "stort" een nieuw talud aan de oude
dijk.... De zandspoortjes rijden af en aan.... zestien kipkarren halen ze telkens uit de
Koopmanspolder en rijden rammelend met de lege karren terug over de primitieve lijn....
Een wonder, dat dat nog altijd goed gaat! Och, er raakt wel eens een kipkar los of er
kantelt een locomotief.... maar die zetten ze met hun allen weer recht.... "ai!
gelijk!" Ze graven de put aan de Enkhuizer dijk.... ze graven de putten-Brouwer....
onwijs diep: er kunnen wel twee locomotieven op elkaar staan!. Uit die diepte schalt de
stem van de putbaas, als de rails weer uit de modder gehesen moeten worden:
"Ajuú....! Ajuü.... ai, gelijk! Ajuú.... Ajuú....!" Welk een strot heeft
zo'n kerel, je kunt hem in Wervershoof wel horen!
Ze graven een nieuwe dijkgracht.... en de
putbaas treedt de lengten uit, die elk moet kruien.... hij heeft een schop in zijn armen
en neemt reuzenschreden... wee hem, die het waagt zijn bevelen te weerstaan! Dit is een fijne tijd voor de jeugd.... Ze
rijden met levensgevaar mee met de zandtreintjes.... tussen twee kipkarren heel naar de
Koopmanspolder.... één jongen wordt door een locomotief overreden.... en even later nog
één.... ze zijn allebei een been kwijt en dat brengt de schrik er toch even in.... ze
spelen krijgertje over de zandbuizen.... ze kruipen er in en passeren elkaar middenin zo'n
roestige buis!.... ze varen met een sleepboot naar de zandzuiger, midden in zee....
Andijk kent weldra zichzelf niet meer, zo
ingrijpend is de verandering na de stormnacht.... Er zijn door de storm enkele huizen
vernield.... maar dat is een kleinigheid bij wat er nu gaat gebeuren: de huizen langs de
dijk worden in massa onteigend! Het moet, ze staan lelijk in de weg! De smalle rijweg met
het paardenstraatje boven op de dijk verdwijnt.... ook de paadjes van ongelijke breedte
beneden.... er komt een nieuwe, brede asfaltweg van Enkhuizen tot Medemblik.... Er staan
veel huizen in de weg, welnu, die moeten dan onteigend worden.... de taxatie-commissie zal
de schadevergoeding bepalen naar recht en billijkheid.... Wie er niet goedschiks uit wil,
zal er kwaadschiks uitgezet worden, daar hebben we een onteigeningswet voor!
De meesten gaan goedschiks.... ons volk is niet
lastig.... maar een enkele weigert het.... hij neemt dat zo niet.... het bouwen is duur
tegenwoordig.... een knap bouwersspul komt op 10 tot 12.000 gulden en de bedragen, die de
commissie bepaalt, zijn meestal lager.... Er worden harde noten gekraakt.... maar de
onteigening gaat door.... tot in totaal driehonderd huizen onteigend zijn!
Al die huizen moeten op een andere plek weer
worden opgebouwd.... maar, waar zal dat zijn? Op de smalle strook tussen dijk en
dijkgracht is niet veel plaats meer.... men zal het verderop moeten zoeken!
Andijk krijgt intussen een nieuwe burgemeester.
De oude burgemeester Kooyman treedt in 1919 af. Zijn opvolger is een jonge kerel met veel
durf en een vooruitziende blik! "Regeren is vooruit zien," heeft minister
Posthuma gezegd en burgemeester Groot is van hetzelfde gevoelen! Hij is kort van stof....
al die lange redenaties houden maar op.... in dezelfde tijd kan er meer gebeuren....
aanpakken dus, niet talmen of treuzelen! Zo'n man moet Andijk in deze jaren juist hebben!
The right man on the right place! Burgemeester Groot is de ziel van het nieuwe wegenplan,
dat nu ontworpen wordt: er komt een lange weg vanaf de Bangert langs het Kleingouw tot aan
de Reinderhoeksloot. Daar zal de weg afbuigen naar het zuiden en verder aansluiten aan de
Horn. Langs de Knokkel zal de nieuwe weg verder leiden tot voorbij het Kerkepad....
Verschillende wegen zullen toegang geven tot deze nieuwe weg.... Zo zal, behalve de
bestaande paden aan het Oosteinde, die verbreed moeten worden, een weg aangelegd worden
langs de Reinderhoeksloot, te noemen "Middenweg".... één langs de Hoeksloot,
te noemen "Hoekweg" en één langs de Molensloot, te noemen
"Molenweg".... Er moeten 25 nieuwe bruggen worden gebouwd.... Langs Kleingouwweg
en Knokkel moet een brede strook grond gereserveerd worden voor een trambaan.... Daar
langs moet een nieuwe paralelsloot gegraven worden.... Andijk moet verhuizen.... v a n d e d ij k a f, verder de, polder in.... dichter bij het land! Hoeveel
duizenden werkuren gaan er jaarlijks niet verloren, omdat de bouwers, te ver van hun land
af wonen! Er zijn er bij, die een vol uur moeten varen om bij hun land te komen! Met een
nieuwe weg langs het Kleingouw wordt dat tot een half uur bekort.... Het land kan beter en
meer intensief bewerkt worden als de bouwer er dichter bij woont.... Het land krijgt meer
waarde.... komaan, we gaan een goede toekomst tegemoet....!
De Andijkers zijn er verbaasd van! Zóveel
opeens kunnen ze niet verwerken Maar als ze het eenmaal begrepen hebben, barst de reactie
los! Het is een heel natuurlijke en zeer begrijpelijke reactie.... De Andijkers voelen
zich plotseling wakker geschud.... erger nog, ze voelen zich ontworteld! Wat.... van de
dijk af? Nooit! Eeuwen en eeuwen hebben onze vaderen aan de dijk gewoond.... zonder de
dijk was Andijk ef niet.... en nu zomaar wegtrekken.... nooit! En bovendien.... wat
verbeeldt die burrie zich? Zouden ze zomaar een strook van het allerbeste land verdoen
voor zijn wegenplan? De zandstrook van de Oudewal dichterbij halen en daar weet-ik-hoeveel
bunders best land voor prijsgeven? Wat mankeert hem? Nee hoor, zij blijven aan de dijk!
Maar het wegenplan gaat dóór.... Reeds worden
in het open land de bruggen gebouwd. Het zijn lelijke betonnen doodkisten en er wordt al
dadelijk een domme fout begaan: de bruggen worden naar de sloten gericht! Later wordt daar
de weg aan vastgemaakt en zit er haast bij elke brug een lelijke knik in de weg! Dat de
bruggen later te nauw zullen blijken, kunnen de bouwmeesters niet helpen: het verkeer
stelt anno 1920 zulke hoge eisen nog niet.... Ook de wegen komen weldra klaar.... het land
wordt door de meeste eigenaren goedsthiks afgestaan.... slechts een enkele zet de voet
dwars! Als alles bijna klaar is, houdt Teun Molen nog koppig vol.... zijn land krijgen ze
niet.... tot hij er tenslotte gerechtelijk toe gedwongen wordt.... Het algemeen belang
gaat tenslotte toch boven het particuliere!
Nog vóór de nieuwe wegen klaar zijn, worden
er reeds huizen gebouwd. De woningbouwvereniging "Nieuw-Andijk", waarvan
burgemeester Groot de stuwende kracht is, plaatst ter aanmoediging hier en daar wat huizen
aan de nieuwe wegen en weldra volgen er meer.... De meest vooruitstrevende jonge bouwers
hebben hun belang begrepen.... ze laten nieuwe huizen en schuren aanbesteden en meer en
meer rijen de tuinderswoningen zich langs het Kleingouw aaneen.... Ook de meer officiële
gebouwen krijgen daar hun plaats: twee nieuwe scholen worden aan Schoolpad en Molenweg
gebouwd.... in plaats van het ééne postkantoortje in de Bakkershoek komen er nu twee,
aan de Molenweg en aan de Knokkel.... de Boerenleenbank verhuist naar het Kleingouw....
daar wonen burgemeester en secretaris.... en op 9 September 1921 legt de oudste inwoner,
Evert de Vries, de eerste steen van het nieuwe raadhuis.... Helemaal nieuw is dat raadhuis
niet, de vroede vaderen zijn weer eens zuinig geweest! Ze hebben bepaald, dat de afbraak
van de Ooster- en Westerschool best nog wel gebruikt kan worden voor het raadhuis.... en
zo is het raadhuis dus een "oud-maakt-nieuw" geworden....
Dit is een rumoerige tijd! Andijk verplaatst
zich.... 'het meet zichzelf een nieuw pak aan en komt daardoor tijdelijk in het hemd te
staan.... De weg langs de oude dijk wordt er niet fraaier op: er komen daar lelijke open
plekken en koude trekgaten aan de kale dijk.... Mèt de dijkgracht is ook veel van het
pittoreske verdwenen.... wat was de Kathoek niet een prachtig buurtje met al die
bruggetjes over de dijkgracht.... Het is alles weg en er is een lelijke zandverstuiving
voor in de plaats gekomen.... Die "burrie" heeft wat op zijn geweten.... met dat
gesleep van al die huizen naar het Kleingouw....! Het geeft enorm veel drukte, al dat
breken en weer opbouwen.... Dag aan dag klinkt de hamerklop van de timmerlui, die een
gouden tijd beleven....
Bij de afbraak en het verplaatsen van de oude
huizen heeft Willem Schuurman de leiding en het is hem toevertrouwd! Hij weet te
commanderen.... hij houdt van doorzetten.... tegenspraak stuit op hem af en voor
kletspraatjes is hij volkomen immuun.... Hier moet gewerkt worden! En er wordt
gewerkt....! Op allerlei manieren worden de huizen verplaatst.... Sommige, die aan de dijk
moeten blijven, worden eenvoudig verrold naar hun nieuwe standplaats.... Dat het verkeer
daar bij soms een halve week gestremd is, komt er minder op aan.... dit gaat nu voor! Een
klein huisje wordt op een sleperswagen geladen en zo naar de nieuwe bestemming gereden
.... Een grote kapberg wordt op vier pramen weggevaren .... Eén huis wordt vanwege de
"weigluize" in lichte laaie gezet.... het gemeentebestuur waakt evenzeer voor de
hygiëne als de Fransen in 1812....
Andijk ondergaat een radicale verandering....
het oude dorp aan de dijk krimpt bij de dag in.... aan de nieuwe wegen groeit een Nieuw
Andijk....
In 1922 zijn de meeste huizen naar het
Kleingouw verplaatst en nog steeds worden er nieuwe huizen en schuren aanbesteed....Geen
wonder: de bevolking groeit, er zijn nu pl.m. 3500 inwoners, dat is driemaal zoveel als in
1812. Het gaat goed, het is een gezonde groei.... het is het eigen volk, dat zo sterk
aanwast.... van het vreemde volk is maar weinig blijven hangen.... slechts een enkele
polderjongen vond hier een rustiger bestaan.... poldervolk is zwerversvolk.... de meesten
zijn met Zwaan & Geus meegetrokken naar ander werk, ergens aan het Noordzeekanaal of
nog verderop....
Andijk vernieuwt zich! Het trekt een nieuw pak
aan..... maar, dat pak moet betaald worden in een zeer moeilijke tijd!. Want de wereld is
enorm in beroering in deze jaren. De Russische revolutie van 1 9 1 8 heeft een lelijke
streep gehaald door alle oude berekeningen en West-Friesland voelt daar de gevolgen van in
de eerstvolgende jaren.... De pakhuizen van de zaadfirma's in de Streek zitten vol met
zaden, die ze niet kwijt kunnen, nu een zo belangrijk afzetgebied als Rusland hun
ontvallen is. Daardoor zijn de Kerstuitbetalingen slechter dan ooit en is het voor de
kleine bouwers weer een hele ruk tot aan de vroege piepers.... Nochtans versagen ze niet,
maar zetten moedig door! Andijk heeft een nieuwe burgemeester, die van aanpakken weet!
Reeds beeft hij de bouwers dichter bij hun land gebracht.... dat land kan in de toekomst
meer opbrengen.... wie weet komt er nog eens een eigen veiling.... en zo niet, dan kan er
toch een nieuwe weg naar de Streek gemaakt worden....! Andijk moet vooruit.... en het g a
a t vooruit, alle moeiten ten spijt....
De laatste sprong is
eigenlijk niet meer dan een stap. Slechts enkele jaren gaan we verder.... Maar in die
enkele jaren ondergaat Andijk opnieuw een verandering: we komen zo van de
aardappelbouw....
