West-Friesland, land om van te houden
Hans Rijswijk
Wester-Koggenland
De gemeente Wester-Koggenland is qua oppervlakte met zijn 6200 hectare
één der grotere in West-Friesland. Met maar liefst acht dorpen en vier
buurtschappen. Avenhorn, Berkhout, De Goorn, Oudendijk, Scharwoude,
Spierdijk, Ursem en Zuidermeer bezitten nog een kerk en maken - volgens het
woordenboek - daarom terecht aanspraak op de aanduiding 'dorp'; de
buurtschappen zijn Bobeldijk, Rustenburg, Wogmeer en Grosthuizen. Het aantal
inwoners van Wester-Koggenland is bijna 13.000.
De banpaal aan de Walingsdijk
tussen Avenhorn en Ursem
Wester-Koggenland is een overwegend agrarisch gebied, ontstaan in de
veertiende eeuw. Toen stonden Avenhorn, Berkhout, Grosthuizen, Scharwoude en
Oudendijk als de vijf Veenhoop-dorpen bekend. Bos, veengrond en water
voerden er de boventoon. De strijd tegen de steeds weer aanvallende
waterwolf was hier hevig. Behorend tot de polder de Westerkogge werden onder
andere aan de bewoners van Berkhout zware plichten opgelegd in het kader van
het landbeheer. Elke landgebruiker moest zes weken in de herfst aan de
dijken werken. De erop volgende schouw kende zware straffen voor hen, die de
regels hadden overtreden. Knoeien aan de wierdijken werd bestraft met een
boete van twintig stuivers. En wie voor de tweede keer betrapt werd,
verdween in het cachot van Berkhout, toen nog - naar waarschijnlijkheid -
onder de door de vrome Berkhouters op een hoge terp gebouwde houten kerk.
Dijkgraaf en schouwheren stelden trouwens een onderdanige benadering bij de
schouw op prijs. Avenhorn en Ursem Wie het waagde om de dijkgraaf te dicht
te naderen (er is sprake van tien meter), zonder dat hij daarvoor permissie
had, kreeg twintig stuivers aan z'n broek. En dat in één van de armste
delen van West-Friesland.
Naast de waterwolf was - en is nog steeds - ook de rode haan een gevreesde
vijand. De veelal met riet bedekte boerenonderkomens (veelal van het
Noordhollands stolptype) waren en zijn in de lintbebouwing bij wind een
willige prooi van het vuur. Van recente datum dateert de ramp in Rustenburg.
Op 24 maart 1968 brandden aangewakkerd door een zuid-wester storm in de
nacht vier boerderijen en twee woonhuizen op rij tot de grond toe af.
Opvallend bij de komst van de dageraad, dat de met pannen gedekte huizen
door de rode haan waren overgeslagen.
