Kistemaker NetWerk

Boeken » Al deze Stenen voor Sparen en Lenen » Hoofdstuk 10 » Pagina 111-114

De positie van de Middenstanders

Middenstanders hebben geen “crediet” nodig en hebben vreemde voorraden. Het bestaan van andere banken.

Op alle plaatsen en bij alle Coöperatieve Boerenleenbanken is er wel één of meer keren gesproken over de positie van de middenstanders.
Mogen ze lid zijn, krijgen ze een krediet en zo ja, op dezelfde voorwaarden als een agrariër? Allemaal vragen die steeds weer opduiken.

In de voorgaande hoofdstukken hebben we gezien hoe divers de herkomst van de oprichters is geweest. In de meeste gevallen waren de initiatiefnemers min of meer bemiddelde landbouwers of tuinders met een sociale bewogenheid samen met een Burgemeester, geestelijke of andere notabele van het dorp. Slechts in een enkel geval komen we een koopman of andere neringdoende tegen. Volledig verklaarbaar omdat alle ideeën over het coöperatief bankieren berusten op de gedachten van Raiffeisen en die had alleen de verheffing van de boerenstand voor ogen. De ontwikkeling in Nederland kwam op gang vanuit organisaties van boeren. Raiffeisen- en Boerenleenbanken zijn opgericht door en voor boeren in de ruimste zin van het woord. Dat sloot in principe ieder ander uit. Natuurlijk zagen andere beroepsgroepen de voordelen ook wel in, maar waren te klein in aantal of te verdeeld om zelf een coöperatie te stichten. We moeten ook geen overdreven voorstelling hebben van de middenstand in die tijd. Voor het merendeel waren het kleine winkeliers en ambachtslieden. In kleine plaatsen vaak een weduwe die met een kleine levensmiddelenwinkel in haar levensonderhoud voorzag.

Als geen ander kan Sijvert Laan uit Grootebroek, die “75 jaar Middenstandsleven in Grootebroek en Lutjebroek” beschreef, ons daar meer over vertellen. Aan zijn poging definities te vinden voor het begrip middenstander, hoeven we hier geen aandacht te schenken, daarover heeft hij een zeer lezenswaardig boek gepubliceerd. Wel leren we van hem dat er verschillende andere banken in De Streek zijn geweest. Meestal waren het particuliere banken, zoals Lakeman in Enkhuizen en Oscar Smits. Over een enkele, zoals de Wed. Lakeman en zn. hebben we het al gehad.
Ook Oscar Smits zou in 1922 worden opgeheven. Alleen binnen de banken die door het “Nut” zijn gesticht, vinden we gedachten die het belang van de rekeninghouder beschermen, al hadden ze vaak het karakter van een spaarbank. Tot slot waren er rijke burgers die uit liefdadigheid gezinnen hielpen. Soms met een gift, maar ook met een lening als dat nuttig was.

Geld

Het betalingsverkeer is in het eind van de 19e en begin van de 20ste eeuw volledig gebaseerd op contant geld. En dat is geld in klinkende munt. Papiergeld kende men niet. Ook het moment waarop men betaalde was afwijkend. Rond de eeuwwisseling was het heel gebruikelijk om de leveranciers, zoals bijvoorbeeld de bakker één keer per jaar te betalen. Kwam de bakker aan het eind van het jaar met de rekening en volgde er betaling, dan werd dat beloond met een taart!

Later werden die perioden wel steeds korter, maar verschillende bronnen tonen aan dat betaling aan winkeliers en ambachtslieden steeds moeizaam verliep.

Vrijwel altijd hebben de Centrale Banken aanbiedingen voor verbruiksmaterialen aan de lokale banken gedaan.

Vrijwel altijd hebben de Centrale Banken aanbiedingen voor verbruiksmaterialen aan de lokale banken gedaan. Menig kleine plaatselijke kantoorboekhandel liep daardoor een goede klant mis.

Bij de coöperaties

Het beleid ten opzichte van niet-agrarische ondernemers is bij Raiffeisen- en Boerenleenbanken zeer verschillend geweest. Bij een enkele bank hebben we daar in de vorige hoofdstukken al iets van gezien. Het zou te ver voeren hier van iedere bank aan te geven in welke tijd men, welke houding, ten opzichte van middenstanders en kooplieden had. Hier volstaan een aantal citaten die aangeven hoe met deze materie verschillend werd om gegaan.

Allereerst een paar bestuurders aan het woord:

Uit notulen:
Andijk, 16 maart 1916. (er was daar een middenstandsbank ontstaan.)
“Van den kassier der middenstandsbank was een verzoek ingekomen, om de leden dier bank, die wenschten te bedanken als lid der Boerenleenbank vrijstelling te verleenen van het betalen van uittredingskosten. Het Bestuur van de Centrale Bank had geadviseerd, het verzoek niet toe te staan.

De Heer Jb Koolman Pz. zegt hierop, dat bij gehoord heeft, dat het den middenstanders (niet landbouwers) moeilijk gemaakt wordt, lid van de Boerenleenbank te blijven, zoodat zij wel naar eene andere gelegenheid moesten omzien om geld te krijgen.
Hij wenscht deze zaak in handen van het Bestuur te stellen. Het Bestuur der Centrale Bank had echter bericht, dat de Algemene Vergadering alleen de macht heeft, vrijstelling in deze toe staan. De voorzitter zegt, dat de middenstanders zijn overgegaan tot de oprichting eener bank, omdat ze meenden daar gemakkelijker en voordeliger geld te kunnen krijgen.

De Heer W. Vriend Sz vraagt, of de middenstanders eigenlijk wel lid van de Boerenleenbank mogen zijn.
De secretaris zegt in antwoord op hetgeen de Heer Kooiman heeft gezegd, dat geen der middenstanders ooit is bemoeilijkt geworden om lid te blijven en dat hun nog nooit een aanvrage om een voorschot is geweigerd, zolang de geldmiddelen toereikend waren.
Hierna werd tot stemming overgegaan: Met groote meerderheid werd, afwijzend op het verzoek beslist.”
De middenstanders, moesten dus de uittredingskosten van ƒ 5,- blijven betalen.

Een rekeningboekje.

Een rekeningboekje.

Bestuur

Het had natuurlijk ook allemaal te maken met de aard van de mannen die in het Bestuur zaten. Bij de oprichting van de Boerenleenbank te Westwoud in 1930, zaten er in het Bestuur: vijf heren. van beroep allemaal “Landman”. Dat betekende “welgestelde boeren”. In de Raad van Toezicht zien we een Landman, een manufacturier en een timmerman. Daar zal dan ook geen enkel probleem over dit onderwerp zijn geweest.
In Grootebroek liep men nog meer voorop. In 1911 trad winkelier N. Hinke toe tot de Raad van Toezicht en bleef daarin tot 1942, onderbroken door een periode van 10 jaar in het Bestuur. Na hem werd in 1956 de kantoorboekhandelaar en drukker Rijkes tot het Bestuur toegelaten.
Van de Centrale Banken was geen steun te verwachten. In Utrecht is tot ca. 1950 altijd afwijzend gereageerd op voorstellen om middenstanders als lid toe te laten en daarom ook kredieten te verstrekken.
Een inspecteur zegt in 1952:

Omslag

De omslag komt wanneer na 1955 het gehele betalingsverkeer verandert. Banken en ondernemers hebben elkaar nodig om de nieuwe ontwikkelingen bij te kunnen houden. Bedrijven betalen salarissen per bank, en particulieren moeten een rekening openen bij een bank. De slag om de rekeninghouder begint en de invoering van nieuwe betaalmiddelen zoals gegarandeerde cheques brengt een omwenteling in het betalingsverkeer teweeg. De groei is ingezet naar alle betaalvormen die we nu, in 1998 kennen. Daarbij is de Rabobank de coöperatieve bank gebleven, waar de grote meerderheid van de agrarische ondernemers in Nederland bankiert. Maar waar ook ieder ander, particulier of ondernemer, op grote of kleine schaal, terecht kan om zijn financiële zaken op een degelijke manier te regelen.


© 2001-2019 | Kistemaker NetWerk | Sitemap | Contact

Westfrieslanddag 2019